Akcyza na piwo — jak rozliczyć w 2026? Rząd szykuje zmiany.

Ceny alkoholu w Polsce od lat systematycznie rosną, co konsumenci tłumaczą głównie inflacją oraz wyższymi kosztami surowców i energii. Jednak to nie jedyne źródło problemu. Jednym z kluczowych czynników kształtujących tę cenę jest system akcyzowy – narzędzie fiskalne, które odgrywa znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Choć ma on stanowić równy instrument opodatkowania napojów alkoholowych, w rzeczywistości jego zasady bywają niezrozumiałe, utrudniając konkurencję różnym kategoriom trunków.

Mechanizm obliczania akcyzy – piwo stanowi wyjątek.

W polskim prawie akcyzowym piwo traktowane jest odmiennie niż wódka czy wino. W przypadku mocniejszych napojów podstawą opodatkowania jest zawartość etanolu. Jednak dla piwa stosuje się przelicznik oparty na tzw. ekstrakcie brzeczki podstawowej, wyrażonym w stopniach Plato. Oznacza to, że nie rzeczywista moc trunku, lecz stopień gęstości i treściwości brzeczki decyduje o wysokości podatku akcyzowego. Sytuacja ta budzi szczególne kontrowersje, kiedy spojrzymy na dane sprzedażowe. Wynika z nich, że piwo jest bezkonkurencyjnie najpopularniejszym alkoholem w Polsce. Według danych Nielsena o sprzedaży dziennej (cały rynek, dane za ostatni rok, YTD 07.24) każdego dnia w Polsce sprzedaje się aż 16 milionów sztuk piwa o objętości 0,5 litra. Dla porównania butelki mocnego alkoholu poniżej 300 mililitrów kupowane są dziesięć razy rzadziej (1,4 mln sztuk dziennie). Warto również zaznaczyć, że 1 gram czystego alkoholu zawartego w mocnym napoju jest trzykrotnie wyżej opodatkowany, niż ten sam gram alkoholu w piwie. Zestawienie tych danych prowokuje pytania dotyczące systemu akcyzowego w Polsce oraz dostępności do taniego alkoholu takiego jak piwo.

Formuła naliczania akcyzy na piwo wygląda następująco:

Akcyza na piwo = objętość wyrobu (w hektolitrach) × stopnie Plato × stawka jednostkowa.

Od 1 stycznia 2026 r. stawka ta wynosi 11,47 zł od 1 hektolitra za każdy stopień Plato gotowego wyrobu. Tak skonstruowany model stawia w uprzywilejowanej pozycji masowo produkowane, lekkie lagery, które mają niski ekstrakt, a jednocześnie ogromny udział w rynku. Ponadto mocniejsze, bardziej złożone piwa rzemieślnicze – jak portery czy stouty – są obciążone nieznacznie wyższym podatkiem, mimo że często zawierają wyraźnie większy procent alkoholu. Paradoks ten sprawia, że nawet piwa o bardzo wysokiej zawartości alkoholu nie zostają opodatkowane w sposób gwarantujący proporcjonalny wzrost ceny.

Ile zatem jest podatku w puszce piwa 2026?

Dla uproszczenia przyjmijmy, że puszka zawiera 500 ml piwa (0,005 hektolitra), a liczba stopni Plato wynosi 12. Z tego wynika,że jedna puszka piwa obciążona jest akcyzą w wysokości:

11,47 zł x 12 x 0,005 = 0,69 zł

Wzrost akcyzy – co nas czeka w 2026 roku?

Tzw. mapa drogowa akcyzy wprowadzona przez rząd przewiduje dalsze, stopniowe podwyżki. Od stycznia 2026 r. zakładano wzrost stawki o 15%, a w 2027 r. o kolejne 10%. Pomysł ten jednak został odrzucony, co skutkowało powrotem do zakładanej wcześniej podwyżki o 5%. Choć każda zmiana nominalnie wydaje się niewielka, jej skutki rynkowe są znaczące.

Dysproporcje między branżami

W dyskusji o sprawiedliwości akcyzy często pomija się fakt, że wódka i inne mocne alkohole, obciążane proporcjonalnie do stężenia etanolu, płacą wielokrotnie wyższy podatek za sztukę produktu niż piwo. W rezultacie piwo, mimo rosnących stawek, pozostaje najtańszą i najbardziej dostępną formą napoju alkoholowego w Polsce. Ułatwia to utrzymanie jego dominującej pozycji rynkowej kosztem wina i mocniejszych trunków.

Dodatkowym czynnikiem utrwalającym przewagę piwa na rynku jest fakt, że jest ono jedynym alkoholem, który w Polsce można legalnie reklamować. Zakaz reklamy i promocji obejmuje wszystkie mocniejsze trunki, podczas gdy producenci piwa mogą swobodnie prowadzić kampanie marketingowe, sponsorować wydarzenia sportowe czy kulturalne oraz budować rozpoznawalność marek. Taka asymetria prawna przekłada się na znacznie większą widoczność piwa w przestrzeni publicznej i w świadomości konsumentów, co dodatkowo pogłębia nierówności między segmentami rynku alkoholowego.

Strategie przetrwania i konsekwencje rynkowe

Aby zrównoważyć wpływ akcyzy, browary wdrażają strategie ograniczania kosztów: upraszczają receptury, zmniejszają zawartość ekstraktu, promują piwa niskoalkoholowe i bezalkoholowe, które są mniej obciążone podatkowo. Te działania wzmacniają strukturalne uprzywilejowanie piwa – zamiast dywersyfikować rynek alkoholowy, system akcyzowy jeszcze bardziej utrwala jego dominację.

Wnioski – ile powinna wynosić akcyza na alkohol w Polsce?

System podatku akcyzowego w Polsce nie traktuje wszystkich alkoholi w sposób równy. Zasady opodatkowania i kolejne podwyżki umacniają pozycję piwa jako napoju preferowanego fiskalnie i gospodarczo. Jednocześnie obciążają mniejszych producentów, ograniczając różnorodność rynku i faktyczną konkurencję. W efekcie piwo, mimo ciągłych wzrostów cen, pozostaje dobrem relatywnie tanim, chronionym przez konstrukcję przepisów – symbolem nierównowagi w polskiej polityce alkoholowej. Eksperci proponują alternatywne rozwiązania takie jak ujednolicenie przepisów dotyczących wysokości akcyzy na różne trunki. Ze wzlędu na różnice poglądów, wspólne rozwiązanie dotychczas nie zostało wypracowane. Należy pamiętać, że monopolizacja rynku działa niekorzystnie zarówno dla producentów, jak i konsumentów.